Acidose - alkalose

definitie: acidose is een verzuring van het bloed, alkalose is het basischer worden van het bloed

Indeling:
Acidose wordt onderverdeeld in: respiratoire acidose, respiratoire acidose met metabole compensatie, metabole acidose, metabole acidose met respiratoire compensatie
Alkalose wordt onderverdeeld in: respiratoire alkalose, respiratoire alkalose met metabole compensatie, metabole alkalose, metabole alkalose met respiratoire compensatie

Oorzaken en diagnostiek:
Respiratoire acidose (CO2 stapeling):
Verminderde ventilatie van de longen door:
-Schade aan het ademcentrum
-Neuromusculaire ziekten
-Musculaire ziekten
-Obstructie in de bronchien
-Longontsteking
-Verminderd oppervlak voor uitwisseling van O2/CO2 in de longen (ventilatie-perfusie mismatch)

Verschijnselen:
Hoofdpijn, tremor, delier, somnolentie, coma, hartritmestoornissen, hypotensie

Bloedgassen en pH
Acuut:
-pCO2 hoog (hypoventilatie) -> pH laag
-HCO3- geringe stijging

Behandeling:
Beademing

Respiratoire acidose met metabole compensatie:
-Door bufferwerking
-Door de nieren (die hebben er enkele dagen de tijd voor nodig)

Bloedgassen en pH
Chronisch:
-hoge pCO2 -> nieren resorberen HCO3- in ruil voor chloride
-HCO3- hoog -> pH normaal of licht verlaagd
-Cave! diuretica verstoren het beeld en geven een verhoogde pH

Behandeling:
Beademing. Niet te snel de CO2 corrigeren, omdat er anders een metabole alkalose ontstaat met ernstige complicaties.

Respiratoire alkalose:
-Hyperventilatie
-Hyperventilatie bij hypoxemie
-Ademcentrumstimmulatie door cerebrale afwijking (tunor, CVA, encefalitis)
-Ademcentrumstimmulatie door niet-cerebrale afwijking (Gram-negatieve sepsis, salicylaatintoxicatie, leverfalen, mechanische hyperventilatie)

Verschijnselen:
Paresthesieen, transpireren, spierkrampen, duizeligheid, sufheid, coma.

Acuut:
-pCO2 laag (hyperventilatie) -> pH hoog
-HCO3- iets laag

Behandeling:
Opheffen van de oorzaak van de alkalose. Psychogene hyperventilatie kan worden gestopt door de patient kort in een plastic zak te laten ademen.

Respiratoire alkalose met metabole compensatie:
-Door bufferwerking
-Door de nieren die bicarbonaat uitscheiden

Chronisch:
-extra HCO3- uitscheiding via de nieren
-HCO3- verlaagd
pCO2 verlaagd -> pH normaal of licht verhoogd

Metabole acidose :
-Verhoogde productie van zuur (melkzuuracidose, ketoacidose, intoxicaties (salicylaat, ethyleenglycol, methanol))
-Verminderde excretie van zuur (nierinsufficientie)
-Verlies van HCO3- via de nier (proximaal tubulaire acidose, distaal tubulaire acidose, hypoaldosteronisme, gebruik aldosteronantagonisten)
-Verlies van HCO3- via de darm (diarree via dunne darm, drainage)

Acuut:
-HCO3- laag -> pH laag

Chronisch:
-toename ventilatie -> pCO2 verlaagd
-pH normaal of licht verlaagd
-HCO3- verlaagd

Aniongap normaal: acidose door HCO3- verlies
Aniongap verhoogd: acidose door vorming van zuur

Verschijnselen:
Hyperventilatie, ventriculaire ritmestoornissen, lethargie, coma

Behandeling:
Acuut: NaHCO3 toediening tot de pH 7,1 is (niet verder snel ophogen, wegens gevaar op coma)
Chronisch: NaHCO3 toediening tot de plasma HCO3 minstens 20 mmol/L is.

Metabole alkalose:
-Niet renaal HCL verlies (braken, maagdrainage, diarree via colon)
-Renaal HCL verlies en HCO3- retentie (thiazidediuretica, chronische hypokaliemie, primair hyperaldosteronisme, persisterende alkalose na behandeling van chronische respiratoire acidose)

Acuut:
-HCO3- verhoogd -> pH verhoogd

Chronisch:
-verminderde ventilatie -> pCO2 verhoogd
-pH normaal of licht verhoogd

Verschijnselen:
Spierkrampen, duizeligheid

Behandeling:
Behandeling van de oorzaak. Herstel circulerend volume en hypokaliemie. NaCl suppleren bij verminderd circulerend volume. KCl suppleren bij een hypokaliemie. Bij cardiale dysfunctie kan toediening van koolzuuranhydraseremmers de oplossing geven (dan kan volcht toediening niet). Bij primair hyperaldosteronisme spironolacton toedienen.

Extra informatie:
Verkort schema van simpele zuur-base afwijkingen:

pH<7,4 (acidose)
HCO3- <24 mEq/L (metabool)
PCO2 <40 mmHg (met respiratoire compensatie)

pH<7,4 (acidose)
PCO2 >40 mmHg (respiratoire)
HCO3- >24 mEq/L (metabole compensatie door de nier)

pH>7,4 (acidose)
HCO3- >24 mEq/L (metabool)
PCO2 >40 mmHg (met respiratoire compensatie)

pH>7,4 (acidose)
PCO2 <40 mmHg (respiratoire)
HCO3- <24 mEq/L (metabole compensatie door de nier)

Anion gap:
Te berekenen via [Na]-[HCO3]-[Cl] (uitgedrukt in mEq/L). Normaal tussen de -2 en +2.
De zuurstofspanning die behaald dient te worden kan men uitrekenen via 150 - pCO2 - 15. Is de pO2 lager, dan is er een te lage zuurstofspanning. De saturatie in het bloed is mede afhankelijk van het Hb. Bij een laag Hb is het resterende bloed snel gesatureerd. Bij een overschot aan Hb is het moeilijker het te satureren.