Slaap stoornissen

definitie: te weinig slapen (insomnia), te veel slapen (hypersomnia), op ongewone tijden slapen (circadiane slaap stoornis), storende verschijnselen tijdens de slaap (parasomnie).

Oorzaken:
Insomnia: alcohol, koffie, energie drank, roken, cocaine, GHB, menopauze, restless legs, depressie, bipolaire stoornis, jet lag, emotionele stress, lichamelijke ziekte (zoals hyperthyreoidie, uremie, bilirubinemie, COPD, hepatische encefalopathie), nycturie ('s nachts plassen door bijvoorbeeld diabetes of plaspillen), slechte slaap hygiene (zie verder), ziekten van het centrale zenuwstelsel (zoals epilepsie, hersentumor tumor, neurosyfilis), medicatie (theofylline, onthouding van benzodiazepinen, corticosteroïden, SSRI's)

Hypersomnia: insomnia, primaire insomnia, verkeerd moment van gaan slapen, OSAS, narcolepsie, medicatie, depressie, hypothyreoidie, Kleine-Levin syndroom

Frequentie:

Risicofactoren:
Psychiatrische stoornis

Verschijnselen:
Moeheid
Prikkelbaarheid
Verminderd concentratievermogen

Complicaties:

Diagnostiek:

Behandeling:
Bij insomnia door psychische oorzaak:
Slaap deprivatie
Slaap hygiene (zie extra informatie)
Relaxatie
Stimulus controle (zie extra informatie)
Slaap restrictie (de optimale slaap is tussen de 5 en 9 uur)
Cognitieve therapie (zie extra informatie)

Behandeling met geneesmiddelen is de tweede stap. Maak wel een goede overweging. Bijwerkingen van de onderstaande middelen moeten wel afwegen tegen de gevolgen van insomnia. Niet te snel beginnen met medicamenteuze behandeling!:
-Benzodiazepinen (cave de verslavende werking hiervan. lorazepam, temazepam of zolpidem)
-Antidepressiva (trazodone (50-200mg), mirtazapine (7.5-15mg), bupropion, reboxetine, venlafaxine, citalopram, sertraline, fluoxetine, doxepine, nortiptyline, desipramine)
-Anti-psychotica (largactil, nozinan, prazine, fluanxol, haldol)

Bij voorkomen van insomnia bij depressie: amitriptyline, mirtazapine,trazodone. Eventueel in combinatie met lorazepam, temazepam of zolpidem

Controle:

Extra informatie:
Slaap hygiene :
Optimalisatie van de slaap druk:
-Vermijd dutjes overdag en 's avonds zoveel mogelijk
-Beperk het aantal slaap uren tot 8-9 uur per nacht
-Zorg voor voldoende beweging overdag
Circadiane factoren:
-Probeer elke dag op dezelfde tijd op te staan en op dezelfde tijd naar bed te gaan
-Zorg voor voldoende bloot stelling aan licht gedurende de dag
-Minimaal bloot stelling aan licht na 22:00
Effecten van genotmiddelen:
-Alcohol is geen goed slaapmiddel (maakt de slaap erg oppervlakkig)
-Vermijd roken, cafeine houdende middelen (koffie, thee, cola) en chocolade tijdens de avonduren
Arousal (opwinding) reductie
-Zorg voor ontspanning tijdens de dag
-Vermijd intensieve lichamelijke inspanning na 18:00
-Eet niet te zwaar binnen 4 uur voor het in slaap gaan
-Bouw 1-2 uur voor bedtijd opwinding af door ontspannende dingen te gaan doen
-Maak een slaap ritueel
-Doe niet aan seks voor het slapen gaan als de seks niet leidt tot ontspanning (doe niet aan seks als je daardoor nog meer zin in seks krijgt)
-Doe de wekker uit
-Gebruik de slaapkamer niet om te werken of andere activiteiten die tot opwinding leiden (dus geen TV, mobiele telefoon, laptop of huiswerk in de slaapkamer)
-Zorg voor een ruim bed, een goede matras en schoon beddengoed
-Zorg voor optimale slaapkamer omstandigheden: een goede ventilatie, voldoende verduistering, een aangename slaapkamer temperatuur en zo min mogelijk storende geluiden
-Bij omgevingslawaai gebruik oordopjes, dubbele beglazing of verhuis je slaapkamer naar de andere kant van je woning.

Stimuluscontroletherapie
Het doel hiervan is positieve gedachten te versterken door gedrag dat de slaap ondermijnt los te koppelen van de slaap omgeving:
-Ga alleen naar bed als je echt wil gaan slapen (super moe bent)
-Gebruik het bed alleen voor het slapen en voor seks
-Als je na 20 minuten niet slaapt, stap dan uit bed en doe ontspannende activiteiten bij gedempt licht (weinig licht) voordat je terug gaat naar bed om te slapen. Deze stap moet herhaald worden zolang het inslapen een probleem is. Kijk niet op de klok of de 20 minuten al voorbij zijn, doe het aan de hand van je eigen ervaring van te lang in bed liggen
-Overdag op een vast moment opstaan
-Overdag geen dutjes doen

Cognitieve therapie :
Aanpak van niet functionele gedachten. Voorbeelden van niet functionele gedachten zijn:
-Verkeerde opvattingen omtrent oorzaken van slapeloosheid
-Verkeerde houding en versterking van de gevolgen van slapeloosheid
-irreële verwachtingen van de slaap
-Verkeerde gedachten over de controle en de voorspelbaarheid van slaap
-Verkeerde opvattingen over slaap verbeterende bezigheden

Terug naar hoofdpagina <<